Novidades do 2º trimestre de 2020

A circunstancia excepcional de confinamento na que nos atopamos impide que lles enviemos as dúas novidades do trimestre aos nosos subscritores e subscritoras, destinatarios prioritarios sempre. De igual modo, imposibilita calquera outro envío a librarías ou particulares.

Coma decote, fómonos cinguindo aos prazos habituais, e de feito os novos libros foron para a imprenta cando aínda non se paralizara a actividade, de modo que os exemplares están xa impresos e metidos en caixas (dende o pasado xoves 26), pero varados nun recanto da imprenta.

O que si fixemos xa foi inserir as respectivas fichas na nosa web. Nesta ocasión traemos unha novela contemporánea da autora francesa Isabelle Alonso, Morrerei outro día, sobre a guerra civil española. Os seus tradutores ao galego foron Xabier Ron e Isabel Soto. Por outra banda, un clásico das letras gregas de comezos do século XX, A honra e os cartos, de Konstatinos Theotokis, de cuxa tradución ao galego se ocupou Alfonso Blanco.

Tan pronto como sexa posible realizar o envío das novidades (e calquera outro), farémolo. Mentres tanto, moitas grazas pola comprensión e ánimo a todos, lectores e lectoras.

 

O nivel de esixencia nun premio de tradución literaria

O sábado 27 de abril de 2019 resolveuse o II Premio Realia de Tradución Literaria; o xurado estivo composto por tres persoas vinculadas de distintas maneiras ao mundo do libro, amais dun responsable da editorial (con voz e sen voto). Tras unha estrita creba previa consonte as bases da convocatoria, foron ao cabo só catro as obras traducidas que houbo que ler e valorar co máximo rigor.

Produciuse pois unha longa deliberación. Optouse ao cabo, con algunhas dúbidas e certo desalento, por declarar o premio deserto. As razóns, aínda que de maneira sucinta, aparecen recollidas na acta:

“En termos xerais, a selección de obras presentadas polos tradutores foi boa, mesmo suxestiva: as propostas —procedentes case en exclusiva da literatura inglesa— son interesantes, de autoras e autores de incontestable relevo. Porén, nun premio destas características o mérito reside especialmente na feitura literaria que a tradución acade na lingua de chegada, por riba do argumento, da vixencia ou da categoría formal e estilística da obra en cuestión. Así pois, ningún dos membros do xurado percibiu a excelencia, ou cando menos o nivel de calidade, que cabe esixirlle a unha obra gañadora. Por suposto, había graos; certo é que unha ou dúas das traducións poderían publicarse tras un proceso demorado de corrección, a modulación dalgunhas frases e un traballo de edición extenso e meticuloso.”

Malia todo, queremos deixar constancia do noso recoñecemento aos tradutores e tradutoras que nos achegaron as súas propostas, por pasar o traballo de participar. Cando os membros do xurado decidiron plasmar que as obras orixinais non estaban nada mal traídas, en absoluto estaban a recorrer a unha fórmula de cortesía baleira de sentido. Animamos polo tanto a quen traduciron a non desistir, a releren con demora, a corrixiren con sosego os textos e a lles buscar saídas editoriais.

Tal e como recollen as bases, os aspectos que se valoraron foron, amais da calidade da historia, a fidelidade ao texto orixinal, a corrección ortotipográfica e gramatical na lingua meta, a fluidez do texto, a riqueza expresiva e a creatividade das solucións. Por iso, e porque cremos que a concesión dun distintivo de calidade carece de sentido cando non se intúe a excelencia, nesta segunda edición o Premio Realia foi declarado deserto.

 

Razóns que xustifican o desalento
Aludiamos liñas arriba ao desalento que se instalou nas persoas que conformaron o xurado ao leren as obras candidatas ao Realia. Por unha banda, veu motivado polo baixo índice de participación. Pola outra, polas deficiencias que presentaban os textos, e que suscitaron reflexións diversas relacionadas na súa maior parte co retroceso que está a experimentar a lingua galega en todos os niveis de uso, mesmo entre os galegofalantes. Constátase arreo nos medios de comunicación, na televisión pública, nas intervencións dos gobernantes, nalgúns libros que editan as distintas editoriais galegas…

De aí que decidísemos resumir a modo de exemplo e cun afán construtivo, lonxe de calquera intención instrutora ou dun perfeccionismo malsán, as principais eivas detectadas que non era procedente concretar na acta e que apuntalan o desánimo. Referímonos a erros básicos coma os seguintes:

● ausencia de artigo antes do posesivo: *seu saúdo soou, *é teu compañeiro de armas.
● castelanización da perífrase ir + infinitivo: *vai a darme un ataque, *vou a falar.
● emprego incorrecto da perífrase ter + participio.
● colocación incorrecta dos pronomes átonos:*aínda que convertérame, *porque dicíao, *todas arremuíñanse, *quen botaríame, *que entón resultáralle.
● problemas cos lle/lles: *derámoslle de comer ás pombas, *había algúns homes aos que lle valía calquera cousa, *berroulle aos traballadores. Problemas co lle/llelo: *dóullelos ao gato, *non llo pedirei aos meus. Problemas co te/che: *oín que che marchabas.
● no referente aos verbos, uso errado dos verbos reflexivos: *pasearse; verbos con alternancia vocálica mal conxugados: *[ela] acodía, *[el] descubre, *[ela] sente; indistinción entre as fórmulas do pluscuamperfecto e o pretérito imperfecto de subxuntivo; confusións entre verbos transitivos e intransitivos:*reprochalos polo seu mal comportamento.
● problemas co uso da preposición no caso dos complementos directos: *para ver mamá, *acoller á neniña; *mirar ás paredes.
● continuos despistes coa acentuación: *areas por áreas, *so/sos por só/sós (e tamén algún *sóas), *gratuita, *ductil, *e [por é], *oiu, *ouvíu, *saiu, *bailáble, *atmósfera, triúnfo; e tamén cos diacríticos: dá/da; máis/mais: *ti e máis eu, *durmir de mais.
● problemas coas terminacións en -za/cia: *a presencia, *a diferencia *nacencia, *despreciable, *aprezar; e confusión entre grupos ct, ei e t simple: *seductor, *estricto, *indestructible, *secta, *respeto…
● errónea utilización de grande e do seu apócope: *gran escándalo, gran escándalo/alivio/afecto/alegría; grande casa/cisterna/sensación…
● erros no uso de senón/se non: *non fala só contra eles, se non tamén contra elas.
● falta de atención aos topónimos e xentilicios:*Flandes; *parisino, *China, *Canadá.
Velaí vai unha listaxe non exhaustiva dos erros e desviacións de distinta entidade cos que as persoas do xurado bateron na lectura, a meirande parte dos cales serían emendables cun sinxelo corrector automático: *sen embargo, *enfronte [como locución adverbial], *encender, *aparte [como locución adverbial], *airadas, *averiguar, *cauce, *modais, *mimar, *finca, *vela/candela, *habitación, *contente, *ciúmes/ciumes, *goce, *gafas, *os lentes, *varra, *lan, *fóra [como verbo], *serea [adxectivo], verbos como *talar, *colmar, *embargar, *pinchar [nas acepcións castelás], *plácido/placer, *tocado [substantivo], *abochornar, *reloxio, *sobrecoller, *desabrido, *desdichado, *interrumpiu, *prenda de roupa, *largo tempo, *o color, *mota, *cornisa, *roce, *parpadear/parapadear, *fruncir, *tomba [por tumba, sepultura], *a tentas, *aviciñarse, *cabritillo, *vese [como 3ª. p. s. imperf. subx.], *volveches *en aqueles anos, *cumprido [substantivo], *bandolina, *lonxano, *susurrar, *concienzudo, *vals, *atolondrado, *velada, *reaccio, *enaxenación, *deslumbrar, *inconvinte, *alo menos, *dous centos, *hastío, *aletexar, *rapiñar, *bosco, *fuciño, *vagamundo, *come-come, *ganchillo, *murmuriar, *unha fin [co sentido de finalidade] *repantrigar, *interés, *disfrutar, *de mala gaña, *macanudo, *tolandrada, *reximento, *regocixo, *plato, *despacio, *en torno a, *chelín, *mermelada, *sequedade, *desgalichar, *a penas, *plancha, *merodear, *atifarrar, *despelicar, *a labor, *pasado mañá, *olla [substantivo], *endemoniado, *raiba, *constreñido, *chaleque, *vaina *charol, *sumiso/sumisión, *xuzgado, *enrugar, *cruxir, *apretar, *bache, *pedalar, *pestaña, *tremante, *sumerxido, *aformecer, *ogallá, *xudea, *nalgures, *suministrar, *champán, *honoriario, *incertidume, *atraínte, *ocurrir, *disculpar, *de todos xeitos, *a modo, *elexir, *a dote, *referéndum, *donación, *monedeiro, *enxendrar, *inxenio, *concebir, *cuxa sangue, *falsedades…

Noutra orde de cousas, detectouse un pobre manexo da fraseoloxía galega. Topamos, por citar un dos exemplos más grosos, cun *sacar de couzón (put [sb] out of temper) que é unha moi mala tradución do castelán “sacar de quicio”; ou tamén *a toda costa ou *a costa de…

Así mesmo, percibíronse faltas abondas de modulación das traducións, por exemplo, na literalidade excesiva dalgunhas solucións [in instant sympathy > *en simpatía instantánea; to have no notion of > *non ter a noción de…]; escaseza de creatividade noutros casos [She doggedly repeated > repetiu insistentemente [por que non porfiou?]; problemas na redacción que entorpecen a lectura [“prometiches ter paciencia, non hai por que ter présa, tes moito tempo por diante…”; “… a miña familia quería que atrasase a miña partida, mais, por medo a predispoñer os meus patróns na miña contra…”; “baixei sen entusiasmo, aínda que tampouco sen certa sensación de curiosidade…”; She signed “No” > Fixo un xesto de negación “Non” // The talk once over > Despois de que acabou a conversación; ou evidentes faltas de coherencia ao longo dos traballos…

Nunha das obras, notamos esta rareza co well/oh: “Bo, pero viuno vostede” [Well, but you saw him; “Bo, parvadas!” [Oh, stuff!]; e en dous dos textos, a integración dos it, this, that etc. non acabou de convencernos: “Lembre iso, señor X!”; “Nun intento de disuadilos diso”; “Para librarme da infamia diso”.

Sobráronnos xerundios e a recorrencia sistemática á fórmula poder + infinitivo; repeticións e tics de tradución (así e todo, a miúdo, ás veces…). Houbo un caso no que, dentro dun mesmo parágrafo, en só 10 liñas, aparecen 4 “en balde”. Faltounos un traballo axeitado de sinonimia.

Así mesmo, reparouse na proliferación de adverbios en -mente,cando en moitos casos era doado buscar fórmulas alternativas. Nunha das obras, en 3 liñas aparecen nada menos que 4.

A edición dos textos, mesmo cando se poida inferir que a tradución só é unha primeira versión, debe entregarse o máis aquelada posible, tamén nos aspectos referidos á ortotipografía, o cal é unha proba máis de profesionalidade e coidado.

Por todo o apuntado, as persoas integrantes do xurado cuestionaron que se dese a excelencia que xustifica un premio. Nun galardón destas características, cuns destinatarios específicos, que son e/ou serán responsables de trasladaren á lingua galega obras literarias doutras tradicións, non cabe conformarse co menos malo, senón que cómpre distinguir o decididamente bo.

Acta do xurado do I Premio Realia de Tradución

Reunido ás 10:15 do xoves 20 de abril de 2017, o xurado, composto por Delia González Fariña, Marta Neira Rodríguez, Xavier Senín Fernández, Isabel Soto López e Alejandro Tobar Salazar, decidiu distinguir como gañadora do I Premio Realia de Tradución Literaria, por unanimidade, a obra Detrás da máscara: o poder unha muller, escrita en lingua inglesa por Louisa May Alcott. Unha vez aberta a plica a tradución á lingua galega corresponde a Antía Veres Gesto, presentada co pseudónimo Canelas.

A esta edición inaugural do premio presentáronse un total de nove obras, traducidas ao galego dende cinco linguas distintas (inglés, francés, alemán, castelán e latín). Houbo unha primeira rolda de selección na que quedaron descartadas catro das obras: dúas por seguir vixentes os dereitos de autor e outras dúas por non se axustar ao xénero especificado nas bases: relato longo, novela curta ou novela. As cinco obras restantes foron lidas con rigor por todos os membros do xurado, que acordaron reflectir na presente acta algúns dos méritos polos que a obra gañadora salienta sobre as restantes:

Por se tratar dunha tradución axustada ao orixinal inglés, coa necesaria adaptación á lingua meta para favorecer unha lectura fluída. O coidado no aspecto lingüístico fai supoñer un proceso de traballo demorado. O xurado tamén valorou que se trata dunha obra singular dentro da produción da autora, o cal se axusta ao espírito da editorial convocante. A novela mantén a intriga até o final e revela a construción dunha personaxe singular.

Cabe lembrar que, tal e como estipulan as bases, ademais da correspondente remuneración económica para a tradutora, a súa tradución será publicada nos vindeiros meses, tras o pertinente proceso de corrección e adaptación aos criterios da empresa editora, pola editorial Hugin e Munin nunha das dúas coleccións.

Así mesmo, tanto os responsables da editorial coma os membros do xurado queren facer constar o seu agradecemento aos responsables do Concello de Santiago e do Auditorio de Galicia non só pola súa xenerosa cooperación senón tamén pola boa acollida e o trato dispensado.

A 20 de abril de 2017
Os membros do Xurado

Discurso pronunciado por Isabel Soto no acto de entrega da XVI edición do Premio Plácido Castro de Tradución

Bo día a todos e a todas e moitas grazas pola vosa asistencia a este acto.

En primeiro lugar, quero expresar o meu agradecemento aos membros deste xurado por premiaren a miña tradución, e aos organizadores desta edición, o Concello de Vilagarcía.

É para min unha honra recibir un premio que leva o nome de Plácido Castro, un home culto e cosmopolita, que traballou en Vilagarcía como profesor de inglés, un tradutor ben consciente da importancia da tradución para que a cultura galega non quedase renga, que a definiu como un pasatempo e un vicio arrodeado asemade de feitizo e tormento.

Comparto esa definición de vicio, aínda que para min se converteu en profesión que, xunto a outros labores, me permite gañar a vida.

Unha sociedade que non lle conceda valor á elaboración incesante dun amplo e rigoroso corpus literario de tradución, ten un problema serio. Por iso, é importante que exista o Premio Plácido Castro, na medida na que contribúe á normalidade cultural e cumpre o dereito da sociedade galega a dispor de obras de todas as tradicións na lingua de seu.

E aproveito neste punto para reivindicar que este galardón volva contar cos apoios institucionais necesarios que lle permitan recuperar a dotación económica que tiña no pasado. Non é que non valore o agasallo desta peza escultórica de Xaquín Chaves, cuxa semellanza coa Torre de Babel simboliza con tanto acerto o papel da tradución, pero creo que é importante que o premio conte cunha dotación económica que serviría para darnos azos ante as malas prácticas dalgunhas empresas, entre elas, por exemplo, a guerra de tarifas.

Mencionaba antes o tormento ao que aludía Plácido Castro a respecto do labor de traducir, un traballo solitario que require de moito esforzo e moitas horas en soidade diante da pantalla dun ordenador. Ás veces, agroma a pregunta: Para que? Para quen? Porque é evidente que boa parte da sociedade galega ten unha enfermidade grave, xa que renega da súa lingua, da lingua que unha vez lle roubaron, e non se esmera en absoluto por coñecela nin por falala e escribila coa máxima corrección posible. Poñamos de primeiros nesa lista os políticos, que deberían sentir vergoña de falar mal a lingua do país que gobernan; algo que resultaría inadmisible noutros contextos (pensemos no francés ou no inglés que tanto nos preocupamos por dominar), é aquí perfectamente «normal»; todo nos vale. Si, recoñezamos que esta sociedade está moi enferma e algunha vez será obxecto de estudo.

Viña eu un destes días escoitando mentres conducía a nova da chegada a Vigo do Pergamiño Vindel, e ningún dos responsables políticos vigueses nin dos xornalistas se apeou en ningún momento do castelán. Cheguei a pensar no abraio que sentiría Martín Códax ao comprobar que a lingua na que gabou o mar de Vigo nas súas cantigas xa non lle dá nin a benvida. Seguro que preferirá tornar a Nova York canto antes, porque alí, cando menos, conta con certo respecto en calidade de resto arqueolóxico.

Volvo aos agradecementos. No meu pensamento está agora tamén Agustín Fernández Paz; estou segura de que hoxe estaría moi contento por min. Agradézolle que me abrise portas e me permitise traducir algunhas das súas obras ao español. Tras el viñeron outros creadores galegos cos que tiven a sorte de traballar, entre eles, Marcos Calveiro, Diego Ameixeiras ou Xabier Quiroga.

Estendo o meu agradecemento á tropa de invisibles correctores que participan de maneira decisiva na edición, á editorial Hugin e Munin, un proxecto que vos invito a apoiar mediante a vosa subscrición, e a Alejandro Tobar, que nunca me pide que achegue ás solucións léxicas ao español e vela pola calidade das traducións á nosa lingua. E tamén aos meus amigos Marta Neira, Pedro Lucas e Carmela Mariño, que me acompañan hoxe aquí.

No tocante á obra galardoada, que tamén é protagonista, Fosca, limitareime a convidarvos a que a leades. O seu autor, o italiano Igino Ugo Tarchetti, non só posuía un considerable talento para a narración, senón tamén un sentido do humor de marcada crueldade que converten a novela nunha peza singular. Proba desta singularidade é que está incluída nunha colección bautizada cunha frase do acervo popular: «Vólvense os paxaros contra as escopetas». É boa literatura, e como tal merece unha lectura atenta, así que reitero o meu convite: achegádevos á obra e comprade e lede literatura estranxeira na lingua de noso.

Moitas grazas.

En Vilagarcía, a 30 de setembro de 2017

A Lei do libro e da Lectura: vixencia e perspectivas de reforma

O Consello da Cultura Galega organizou o pasado xoves 19 de abril unha xornada de debate ao redor da Lei do Libro e da Lectura. Na sesión matinal os relatores convidados rememoraron o proceso de elaboración da lei, achegaron gráficas de lectura, venda e produción editorial da década 2006-2016 e analizaron unha parte dos contidos. Quedou para a tarde a mesa redonda, que moderou un dos membros da sección de Lingua, Literatura e Comunicación do CCG, Marcos Lorenzo.

A audiencia vesperal, en non sendo moita, foi abonda: unhas cincuenta ou sesenta persoas. Desafinou, con todo, que ningún representante de ningunha forza parlamentaria nutrise o público, mesmo cando se lles cursou convite formal.

Susana Castro, subdirectora xeral de Centros, foi a primeira relatora en tomar a palabra. Na súa primeira intervención, puxo o foco no plan LIA (Lectura, Información e Aprendizaxe) 2016-2020, o marco para as accións desenvolvidas nas bibliotecas. Deitou algúns datos, como que a Asesoría de Bibliotecas Escolares se creara en 2003 e o plan de mellora en 2005; cifrou así mesmo o número de centros integrados no tal plan en 645, dos cales 629 son de titularidade pública. Tamén creu conveniente citar o programa de convocatoria de clubs de lecturas no ensino secundario, así como as xornadas destes clubs. Nunha segunda veceira, preguntada polas medidas prioritarias, argüíu a necesidade de promover un concepto de «biblioteca inclusiva» e deu prioridade á actualización dos fondos e á merca de materiais específicos para persoas con necesidades especiais. No seu perfil técnico, sen caer no triunfalismo, trasladou a idea de que hai avances. Porén, a partir dalgunhas novas de prensa recentes e mais dun par de datos que minutos máis tarde facilitaría o editor Xosé Ballesteros, a impresión certa é que no actual contexto a enumeración de logros, ou sequera de proxectos, é cando menos enganosa. Mal casa pensar en renovar fondos, por exemplo, cando no período 2008-2015 o número de bibliotecas públicas diminuíu nun 15 % e, sobre todo, cando na última década a Administración reduciu nun 78 % a partida orzamentaria para a dotación de bibliotecas.

Tras Susana Castro, o moderador presentou e outorgou a palabra a Pilar Rodríguez, presidenta da Federación de Librarías de Galicia. Como é habitual nos parlamentos da libreira ourensá, as impresións persoais (ou federativas) esmagan a realidade obxectiva. Así a todo, acertou ao apuntar que a «relevancia do libro está en declive». Porén, considerar a «inexistencia» dunha regulación para os contidos da rede un problema que atangue ás librarías, ou avogar pola «recuperación» dos manuais escolares con vistas á renacenza dos «valores da lectura»… Resultou interesante que comentase que unha reivindicación de vello da Federación (talvez tamén dos libreiros e libreiras galegos, pero iso non se constatou nesa xornada; a Federación representa a non máis do 10 % dos profesionais do gremio, unhas 45 librarías) é a creación dun Rexistro de Librarías; como interesante foi a réplica que ao cabo dun anaco lle deu a xefa do Servizo do Libro e Publicacións, Dolores Tobío: unha directiva da Unión Europea (2006/123/CE) obrigou a derrogar parcialmente o artigo 19 da Lei 1/2010 (en concreto, reformúlase o apartado 1 e anúlase o apartado 5 do artigo 11 da Lei 17/2006), é dicir, aquilo que recollía a creación dun Rexistro de Librarías en Galicia así como a definición do que é ou non é unha libraría. Éo un quiosco de prensa, un pequena tenda a pé de praia ou un estanco do medio rural que, entre outros, vende libros? Segundo a representante da Federación, rotundamente non. Segundo a técnica da Administración galega, non está claro. Secasí, parece que unha solución a un rexistro semellante tería como base os datos dos que dispón a Consellaría de Facenda, en función do epígrafe no que se cotice e outras fórmulas similares (un baremo que, por certo, para o número de editoriais galegas, daría un total de máis de 100).

Falou ben e a bo ritmo o terceiro conferenciante, Daniel Buján, da Biblioteca Nacional de Galicia. A súa intervención foi seguramente a menos conflitiva, como corresponde a unha exposición das fases dun proceso de recollida e escolma de datos na rede ou de como, dende hai poucos anos, a obriga de enviar exemplares ao Depósito Legal recae sobre o editor e non sobre o impresor, un feito que ocasionou certos desaxustes. Por exemplo, ás veces un cartel de festas dun concello pequeno pode quedar sen inventariar pola Biblioteca por culpa do descoñecemento do editor ocasional da mencionada obriga. Comentou tamén Buján, é posible que na segunda quenda de palabra, que tanto cataláns coma portugueses ofrecen acceso en aberto aos documentos de dominio público dende unhas plataformas públicas habilitadas ao efecto, algo que non facemos o resto –seica por unha cuestión legal. Canto ao reto do futuro inmediato, pasaría por recoller todo canto pulula pola rede, do cal unha cantidade considerable é efémera.

En cuarto lugar, Mercedes Queixas, como voceira da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, quixo remarcar o carácter consensual da lei, que equiparou a un libro colectivo que a nula vontade política mantén agochado. Queixas aseverou que non se cumpren as disposicións xerais recollidas xa no primeiro capítulo (en concreto, é obvio que a clase dirixente non considera a industria do libro como motor económico), que non existe ningún tipo de avaliación, nin puntual nin periódica, das actuacións; e botou en falta un apartado específico para os autores. Queixas falou así mesmo de dous períodos diferenciados: 2006-2009, no que apenas se detivo (cada intervención estaba limitada a cinco minutos, que xa foron algúns máis), e dende 2010 até hoxe. Neste último, soaron na súa boca termos como cativeza, insuficiencia, falta de planificación estratéxica, regresión…, e non faltou unha mención a un feito dramático: a Administración obvia que a lingua galega non está normalizada. Tamén quixo pór de relevo a existencia dunha inercia pola cal prevalece a narrativa en detrimento do ensaio, a poesía, o teatro… E pechou cun dato revelador: a partir da información recollida pola AELG na súa Axenda cultural, é posible afirmar que entre 2015 e 2017 houbo unha diminución do 15 % no número de actividades.

Na súa quenda de palabra, Tobío, xefa do Servizo do Libro e Publicacións, cualificou a lei 17/2006 máis como unha declaración de principios ca como un instrumento efectivo. Dende a súa nacenza, a maioría dos preceptos que recolle quedaron pendentes de posteriores regulacións e partidas orzamentarias. A seguir fixo mención da convocatoria anual de axudas á tradución e tamén das axudas destinadas a adquisición de novidades editoriais para a dotación de bibliotecas; por último, aludiu á lei que regula as Feiras do Libro e destacou o papel do Consello Asesor do Libro. Foi unha intervención correcta, que non obstante levantou certa polémica entre algúns asistentes; estes últimos, ante a falta dun responsable político directo, dirixíronse a ela para lle reprochar certas cuestións procesuais e orzamentarias da convocatoria de axudas para a dotación de bibliotecas.

Falou finalmente Xosé Ballesteros, director da editorial pontevedresa Kalandraka e presidente dende 2016 da Asociación Galega de Editores, que agrupa as empresas editoriais responsables de «máis do 90 % da produción editorial galega». Ante a morea de indicadores negativos, o editor cualificou a Lei do Libro e da Lectura como unha barra ou táboa de salvación. Revelou, con todo, que o actual secretario xeral de Cultura, Anxo Lorenzo, non é dese parecer, pois literalmente considera a lei como algo «obsoleto». Porfiou polo demais nas enormes dificultades para tecer un diálogo franco e directo coa clase dirixente, malia as continuas reivindicacións do sector, por exemplo, con ocasión da Gala do Libro Galego e mesmo en sede parlamentaria a través dos representantes políticos da Alternativa Galega de Esquerda (poida que fose un lapsus e se referise a Anova ou a En Marea) e do Bloque Nacionalista Galego. Polo demais, aplaudiu a celebración dun xornada coma a que se estaba a celebrar, na medida na que resulta imprescindible unha diagnose certeira do estado do sector (un «negocio», segundo o editor Víctor Freixanes, que foi un dos que tomou a palabra nos minutos reservados á participación do público).

E velaquí algúns dos datos que con bo criterio lanzou Ballesteros:
1) o mercado do libro en galego supón o 17 % do mercado do libro en Galicia.
2) A metade da poboación afirma que ENDEXAMAIS le nada en galego.
3) A Xunta de Galicia, na súa incomprensible cerrazón para co sector do libro, deu nunha axencia de propaganda: mentres que o montante da última convocatoria de axudas á tradución dende o galego e para o galego de obras literarias foi de menos de 200.000 euros (unha baixada do 50 % respecto á de 2009), o gasto en publicidade institucional nos medios de comunicación (por suposto, medios afíns) para unha campaña puntual, a do Día do Libro, ascende a máis de 123.000 € (unha suba de máis do 100 % con respecto ao ano anterior).



Tamén voaron, para desencanto dos presentes, algúns outros datos reveladores, como o estancamento no número de lectores, o continuo devalo no número de ISBN editados en Galicia e en galego, ou o feito de que a metade das empresas editoriais que publican en lingua galega teñen o seu centro de decisión fóra do país.

Un recordatorio: na páxina web do Observatorio da Cultura Galega está dispoñible para a súa descarga en PDF unha obra de grande utilidade: Datos da edición en Galicia 2006-2016. Cómpre saudala, así como non perder de vista que nos Informes anuais de Literatura do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, é posible peneirar cada título e contrastar calquera dato referido á produción en lingua galega.

Fago miña, para acabar, a pregunta (se non a mesma, unha moi similar) que deixou no aire o moderador Marcos Lorenzo ao termo do debate: que novas medidas debe adoptar o sector e como ha de organizarse dende a absoluta certeza de que a vontade política é e será nula?

Balance do ano editorial 2018

No tránsito cara a 2018
A finais de decembro de 2017 publicamos tres obras cuxa distribución nas librarías principiou xa en 2018.


Unha delas, destinada á colección principal, foi Un mundo distinto e igual, do bispo inglés Joseph Hall, traducida do latín humanístico por Alfonso Blanco (responsable tamén do rico corpo de notas); trátase dunha obra orientada sobre todo aos amantes das utopías satíricas clásicas.

Outra, tamén dentro da colección orientada aos subscritores, foi Nós, que pasa por ser a obra cumio de Evgenii Zamiatin, tida en grande estima polos amantes da ciencia ficción de todo o mundo. Neste caso estamos a falar dunha distopía, altamente recomendada para admiradores de Orwell; xa anunciabamos o ano pasado no pertinente balance anual que esta obra é o antecedente máis directo de 1984, novela coa que comparte numerosos trazos. As obras mestras de Orwell e Zamiatin teñen pasaxes, estrutura, personaxes e atmosferas semellantes. Unha simple procura rápida en Internet deitará luz a quen estea interesado no tema. A tradución dende o ruso correu a cargo do tándem formado por Elena Sherevera e Lourenzo Maroño.

A terceira obra en cuestión foi A traba, de Mary Cholmondeley, integrada na colección paralela, «Vólvense os paxaros contra as escopetas» –a das cubertas negras–, en tradución de Matthias Louwen e Sabela Tobar. Trátase dun rico e pouco coñecido texto vitoriano cuxa trama se desenvolve en Londres e no que, en apenas 60 páxinas, a autora logra despregar un interesante xogo de afectos e traizóns.

8 lecturas para 2018
O xogo das cadeiras é unha novela breve de Uxue Alberdi e supuxo a terceira inclusión dunha obra vasca no noso catálogo. De novo, coma nas dúas veces anteriores nas que fomos de pesca literaria a Euskal Herria, o artífice da tradución dende a lingua éuscara foi Isaac Xubín. Trátase dunha novela ben artellada, cuxa lectura resulta fluída e onde a práctica totalidade dos personaxes son mulleres. Publicámola no mes de abril, e canda ela chegou outra novidade vertida dende o inglés: Dos días do porvir, de H. G. Wells (traducida por Alejandro Tobar), obra que engrosa a xa considerable morea de clásicos da ciencia ficción que temos no noso fondo.

Estas dúas traducións quedaron por baixo das 150 páxinas, algo que equilibramos ao trimestre seguinte (a entrega estival, en xullo) coa extensa Filibuth ou o reloxo de ouro, unhas das principais obras narrativas do polifacético e malfadado artista galo Max Jacob. Da tradución do francés ao galego encargouse Isabel Soto. A de Jacob é posiblemente a peza máis complicada e estraña que sacamos este ano. Sabiamos de antemán que para supervendas non iría, pero cremos importante que esta clase de obras literarias, un tanto máis difíciles do acostumado, estean tamén en galego; e dende logo é un bo libro, con múltiples capas e espazo para o debate.

A outra novela que apareceu no verán foi Unha muller perdida, da norteamericana Willa Cather, traducida do inglés por Antía Veres. É unha magnífica obra para agasallar nas datas de Nadal, pois contén a dose xusta de nostalxia e, no plano estritamente literario, raia a un nivel realmente alto, coa virtude de lograr conectar cun elevado número de lectores e lectoras. Malia o tempo e a distancia, tanto personaxes coma vicisitudes resultarán próximos para o cidadán actual.

Chegou outubro e con el dúas obras avaladas por público e crítica e de inusitada potencia. Por unha banda, un clásico moderno das letras gregas, traducido da lingua orixinal por Alfonso Blanco: Pequena Inglaterra, de Ionna Karistiani, un melodrama moderno que transcorre nunha illa do Exeo. Un posible empezo –só ao primeiro, pois un axiña se afai– é a súa peculiar puntuación. Superada esa rareza, literatura de altos voos. Pola outra banda, unha das grandes novelas do austríaco Stefan Zweig: A impaciencia do corazón, que traduciu do alemán Rosa Marta Gómez Pato. Curiosa casualidade que en 2018 se incorporasen ao corpus de literatura traducida outras dúas obras do mesmo autor: Momentos estelares da humanidade (Kalandraka; trad. Laureano Araujo) e a reedición de Novela de xadrez (Irmás Cartoné; trad. Patricia Buxán e Saleta Fernández), que previamente saíra publicada en Ir Indo (2004).

De actualidade
E xa cando 2018 agoniza, presentamos un clásico universal incontestable e mais unha aposta de noso. En primeiro lugar A peste de Albert Camus, que traduciron conxuntamente Isabel Soto e Xavier Senín. Palabras maiores. Singularísima obra que vén cubrir un oco inexplicable da literatura traducida ao galego. Gustaríanos destacar que entre as múltiples interpretacións que é posible facer da obra, cóntase a antifascista, pois «o bacilo desa “peste” non morre nin desaparece endexamais». A nosa segunda proposta é Apropiación indebida: unha novela sobre o amor, de Lena Andersson, que traduciu do sueco ao galego Marta Dahlgren. Publicada orixinalmente nunha data tan recente como 2013, supuxo un auténtico boom editorial en Escandinavia, o que propiciou que ao longo destes anos se traducise a diversas linguas. É, pois, unha moi boa noticia que tamén agora estea dispoñible en galego.

II Edición do Premio Realia
Decorridos dous anos dende a primeira convocatoria do Premio Realia de Tradución Literaria –no que resultou gañadora Antía Veres pola novela Detrás da máscara: o poder dunha muller, de Louisa May Alcott–, tocounos poñer en marcha a nova edición do certame, cuxo prazo para a recepción de propostas permanecerá aberto até o 1 de marzo de 2019. Animamos polo tanto a que tradutoras e tradutores ao galego nos fagades chegar os vosos traballos. O premio conta cunha dotación de 1.200 euros máis a publicación da obra gañadora en calquera das nosas dúas coleccións.

5 guías de lectura
Ao longo dos catro últimos anos fomos colgando na rede unhas guías de lectura que consideramos útiles como complemento á publicación de determinadas obras de tempo atrás. A primeira delas aparecera en novembro de 2014 como anexo ao único texto de ficción de Johannes Kepler: O soño. O seu impulsor foi Alfonso Blanco, quen cada vez que debía entregarnos unha obra traducida dende o latín tiña o xesto de achegar gratis et amore un destes apéndices. Por iso, en xuño deste ano, tras algúns arranxos de formato e unha vez ideado un deseño común para todas elas, presentámolas en papel a prezos módicos (2 ou 3 euros, en función da extensión) con ocasión da Semana do Libro de Compostela. Polo momento, corresponden a catro traducións do latín: O soño de Kepler, Un mundo distinto e igual de Joseph Hall, Nova Atlántida de Francis Bacon e A viaxe subterránea de Niels Klim de Ludvig Holberg; e unha do francés, elaborada por Isabel Soto: A contrafío de Joris-Karl Huysmans.

Os libros que virán en 2018
Algunhas pistas: en 2019 chegará unha novela negra do senlleiro Raymond Chandler. Tamén algo caerá de Ricarda Huch, unha autora alemá non demasiado coñecida. Seguiremos incrementando o catálogo de obras de ciencia ficción, desta vez cun texto importado do francés, que probablemente irá a parar á colección «Vólvense os paxaros contra as escopetas»; como tamén engrosará a colección paralela un opúsculo de Wilkie Collins e posiblemente outro de George Eliot; finalmente, se todo vai segundo o previsto, faremos unha incursión nunha lingua romance até agora inexplorada. Para os restantes títulos: oh, sorpresa!

O recordatorio habitual
Convénnos renovar o convite a subscribirse (a modalidade estándar, 116 euros ao ano; non subiu nin un céntimo dende a fundación da editorial a finais de 2011). Nós dependemos en esencia dese apoio das persoas socias para traballar da maneira na que o facemos. Así que, quen poida e aínda non o fixese, que por favor considere a posibilidade de subscribirse, e mesmo a posibilidade de regalar unha subscrición. Grazas, boas e enriquecedoras lecturas e próspero 2019.